Tìm hiểu về sự sản sinh các tế bào máu trong cơ thể con người

Vòng đời của các tế bào máu rất khác nhau.  Một loại bạch cầu có tên bạch cầu trí nhớ có thể tồn tại nhiều năm.  Các tế bào còn lại là hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu chỉ sống từ vài giờ đến vài tuần.  Do đó, cơ thể cần sản sinh các tế bào máu liên tục. Khi bạn hiến một đơn vị máu, cơ thể bạn sẽ mất khoảng 4 – 6 tuần để sản sinh các tế bào máu mới thay cho các tế bào mà bạn đã hiến tặng.  Quá trình sản sinh các tế bào máu được gọi là sự tạo máu.

Tìm hiểu về sự sản sinh các tế bào máu trong cơ thể con người

Nơi diễn ra sự tạo máu

Trước khi sinh, sự tạo máu diễn ra ở một số mô của cơ thể.  Trước tiên là túi noãn hoàn của bào thai đang phát triển, sau đó là gan, lách, mô bạch huyết, thậm chí là cả ở tủy đỏ của xương.  

Sau khi sinh, phần lớn quá trình tạo máu diễn ra ở tủy đỏ của xương (có ở phần xốp của xương).  Ở trẻ em, sự tạo máu có thể diễn ra ở khoang tủy của các xương dài. Ở người lớn, quá trình này chỉ còn xảy ra ở xương sọ não, xương chậu, xương cột sống, xương ức, xương đùi hay xương cánh tay.

Trong suốt tuổi trưởng thành, gan và lách cũng duy trì khả năng tạo máu, quá trình này có tên sự tạo máu ngoài tủy xương.  Trong trường hợp bạn mắc bệnh lý ví dụ ung thư xương, tủy xương bị phá hủy, dẫn đến giảm khả năng tạo máu. Gan, lách sẽ tham gia tạo máu để cung cấp cho cơ thể.

Sự biệt hóa tế bào máu từ tế bào gốc

Sự tạo máu được bắt đầu khi tế bào gốc tạo máu tiếp xúc với kích thích hóa học có tên là yếu tố tăng trưởng tạo máu.  Khi đó, tế bào gốc tạo máu sẽ phân chia thành hai tế bào gốc chuyên biệt hơn là tế bào gốc dòng tủy và tế bào gốc dòng lympho.

Tế bào gốc dòng lympho phát triển thành một nhóm các tế bào bạch cầu có tên là lympho, gồm tế bào B, tế bào T và tế bào NK.  Các tế bào này đóng vai trò trong hệ miễn dịch.

Tế bào gốc dòng tủy phát triển thành các tế bào máu còn lại, gồm hồng cầu, tế bào nhân khổng lồ (sản sinh ra tiểu cầu), bạch cầu mono, bạch cầu trung tính, bạch cầu ưa base và bạch cầu ưa acid.

Tìm hiểu về sự sản sinh các tế bào máu trong cơ thể con người

Các yếu tố tăng trưởng tạo máu

Sự phát triển từ tế bào gốc thành các tế bào tiền thân, rồi thành các tế bào trưởng thành được sự hỗ trợ của các yếu tố tăng trưởng cho quá trình tạo máu, đó là:

Erythropoietin (EOP) là một hormon do các tế bào đặc biệt ở thận tiết ra, nhằm đáp ứng với tình trạng nồng độ oxy máu thấp.  Nó thúc đẩy quá trình sản sinh hồng cầu. Một số vận động viên dùng EOP tổng hợp (hay còn gọi là doping máu) để làm tăng số lượng hồng cầu, từ đó làm tăng cung cấp oxy đến mô và giúp tăng cường khả năng vận động.  EOP là một chất bị cấm trong các môn thể thao, nhưng nó lại được dùng trong điều trị một số bệnh thiếu máu.

Tìm hiểu về sự sản sinh các tế bào máu trong cơ thể con người

Thrombopoietin, cũng là một hormon, do gan và thận sản xuất, có vai trò kích thích sự phát triển tế bào nhân khổng lồ thành tiểu cầu.

Cytokine, là glycoprotein do nhiều loại tế bào tiết ra gồm tủy xương, bạch cầu, đại thực bào, tế bào biểu mô… Chúng kích thích sự sản sinh của các tế bào tiền thân.  Có hai loại cytokine chính là yếu tố kích thích và interleukin.

Yếu tố kích thích có bản chất là glycoprotein, chúng giúp biệt hóa nguyên bào tủy thành bạch cầu hạt (gồm bạch cầu trung tính, bạch cầu ưa base và bạch cầu ưa acid) và bạch cầu mono.

Interleukin (IL) là một nhóm cytokine khác, do nhiều loại tế bào như tủy xương hay tế bào biểu mô tiết ra, chúng đóng nhiều vai trò quan trọng bao gồm biệt hóa và trưởng thành tế bào, miễn dịch, chống viêm… Đến nay, có nhiều loại interleukin được xác định, chúng được đặt tên theo số thứ tự, ví dụ IL-1, IL-2, IL-3…  

Domin Võ

Dành ra 12 tiếng/ngày cho công việc tẻ nhạt ở công tỷ, chỉ khi viết bài cho Mingeek, anh ấy mới thật sự là chính mình. Anh muốn cho mọi người thấy rằng, khoa học không nhàm chán như trong SGK đâu!

Related Articles

Back to top button

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker