Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người

Máu là một loại mô liên kết, gồm các tế bào máu và huyết tương.  Các tế bào máu gồm hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Huyết tương gồm chủ yếu là nước, giúp lưu thông các tế bào máu đi khắp cơ thể.  Chức năng quan trọng của máu là cung cấp oxy và dưỡng chất cho khắp cơ thể, đồng thời loại bỏ các sản phẩm thải. Bên cạnh đó, máu còn có chức năng bảo vệ, điều hòa nhiệt và cân bằng nội môi cho cơ thể.

Vai trò của máu trong cơ thể

Vận chuyển dưỡng chất

Các dưỡng chất từ thức ăn được hấp thu ở đường tiêu hóa.  Phần lớn chúng sẽ vào dòng máu rồi đi lên gan, tại gan chúng được xử lý rồi sau đó phân phối đến các tế bào của cơ thể.  Oxy mà bạn hít vào từ không khí sẽ được khuếch tán vào máu, di chuyển từ phổi về tim và được tim bơm đến toàn bộ cơ thể. Ngoài ra, một số tuyến nội tiết rải rác trên khắp cơ thể giải phóng các sản phẩm của chúng là các hormon vào máu, sau đó máu sẽ vận chuyển các hormon này đi đến các tế bào đích ở khá xa.  Máu cũng vận chuyển các sản phẩm thải của tế bào đến một số cơ quan để thải ra ngoài. Ví dụ, máu vận chuyển cacbonic đến phổi để thải ra ngoài nhờ động tác thở ra; một số sản phẩm thải được vận chuyển đến thận và gan để thải ra ngoài qua đường nước tiểu và phân.

Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người
Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người

Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người

Bảo vệ

Nhiều loại bạch cầu giúp bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài, ví dụ như các vi khuẩn có thể vào dòng máu qua đường vết thương.  Một số bạch cầu giúp tiêu diệt tác nhân từ bên trong, ví dụ như các tế bào bị nhiễm virus.

Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người

Khi thành mạch máu bị tổn thương gây nên chảy máu, tiểu cầu và một số protein tan trong huyết tương sẽ phối hợp để bịt kín khu vực bị đứt lại, giúp ngăn ngừa sự mất máu.

Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người

Duy trì hằng định nội môi

Nhiệt độ cơ thể được điều chỉnh nhờ một vòng phản hồi âm tính.  Nếu bạn tập thể dục vào một ngày ấm áp, cơ thể bạn sẽ kích hoạt một vài cơ chế, ví dụ như tăng vận chuyển máu từ trung tâm ra ngoại vi, để làm cơ thể mát hơn.  Khi máu từ trung tâm đến các mạch máu dưới da (ngoại vi), nhiệt sẽ được phát tán ra môi trường bên ngoài thông qua việc toát mồ hôi, sau đó máu từ da về trung tâm cơ thể sẽ mát hơn, từ đó làm bạn mát hơn. Máu còn giúp ổn định cân bằng hóa học trong cơ thể.  Các protein hay các hợp chất khác hoạt động như các hệ đệm, giúp điều hòa pH của cơ thể.    

Thành phần của máu

Người ta phân tích các thành phần của máu bằng cách cho ống nghiệm đựng mẫu máu vào máy quay li tâm, khi đó các thành phần nặng trong máu sẽ lắng xuống dưới và được phân cách với lớp huyết tương nhẹ hơn ở bên trên.  Thành phần nặng nhất của máu là hồng cầu sẽ bị lắng xuống đáy ống nghiệm. Bên trên là một lớp mỏng gồm bạch cầu và tiểu cầu, lớp này còn được gọi là lớp đệm vì màu sắc đặc trưng của nó, thường chiếm dưới 1% thể tích mẫu máu.  Trên lớp đệm là huyết tương, thường có màu vàng nhạt, gồm các thành phần còn lại của máu.

Thể tích hồng cầu sau khi ly tâm được gọi là thể tích hồng cầu đặc hay hematocrit, chiếm khoảng 45% thể tích mẫu máu.  Hematocrit trung bình ở nữ là 41%, trong khi ở nam là 47%. Bạch cầu và tiểu cầu do thể tích khá bé nên không được tính vào hematocrit.  Thể tích huyết tương là thể tích máu không gồm hồng cầu, thường là 59% ở nữ và 53% ở nam.

Máu là gì? Tổng quan, thành phần và tính chất của máu trong cơ thể người

Đặc tính của máu

Đặc tính đầu tiên của máu là màu sắc, máu nhận oxy ở phổi có màu đỏ tươi trong khi máu giải phóng oxy ở mô có màu đỏ sẫm.  Nguyên nhân là do hemoglobin (cấu tạo nên hồng cầu máu) là một phân tử sắc tố, nó thay đổi màu sắc tùy theo lượng oxy mà nó chứa.

Máu có độ nhớt và hơi dính khi sờ vào.  Độ nhớt của máu do các protein huyết tương và các tế bào máu gây nên, nó là thước đo của sức cản dòng máu, do đó nó tác động lên huyết áp và dòng chảy của máu.  Độ nhớt của máu càng lớn, sức cản của nó đối với dòng máu càng mạnh.

Nhiệt độ của máu cao hơn nhiệt độ cơ thể một chút (38 độ C so với 37 độ C).  Mặc dù thành mạch máu khá trơn, nhưng khi dòng máu chảy qua vẫn tạo ra lực ma sát và lực cản nhẹ, từ đó sinh thêm nhiệt cho máu.  pH máu dao động trong khoảng 7,35 đến 7,45.  Trong máu có các hệ đệm giúp ổn định độ pH.

Đọc thêm: Độ pH là gì?

Máu chiếm khoảng 8% trọng lượng cơ thể, nam giới trưởng thành có từ 5 – 6 lít máu, trong khi nữ giới là 4 – 5 lít.

Protein huyết tương: Khoảng 7% thể tích huyết tương là các protein.   Chúng gồm một số protein huyết tương và một lượng nhỏ protein có chức năng điều hòa như các enzym hay hormon.  Có ba nhóm protein huyết tương chính, đó là:

Albumin là loại protein huyết tương phong phú nhất.  Được sản xuất tại gan, Albumin đóng vai trò trong việc vận chuyển acid béo và hormon steroid.  Mặc dù lipid là chất kị nước, nhưng khi gắn với albumin chúng có thể vận chuyển trong huyết tương (chiếm hơn 90% là nước).  Albumin còn đóng vai trò quan trọng tạo nên áp suất keo, có tác dụng giữ nước ở bên trong mạch máu.

Loại protein phong phú thứ hai là globulin, có ba loại globulin là α, β và γ globulin.  α và β globulin giúp vận chuyển sắt, lipid và các vitamin tan trong chất béo như A, D, E và K đến các tế bào. γ globulin là các kháng thể miễn dịch, chúng do một loại bạch cầu biệt hóa là tương bào sản xuất, trong khi các protein huyết tương còn lại đều được tạo thành ở gan.

Fibrinogen là loại protein huyết tương chiếm tỷ lệ ít nhất.  Nó được sản xuất tại gan và đóng vai trò trong việc hình thành cục máu đông.             

Các thành phần khác của huyết tương

Bên cạnh các protein, huyết tương còn chứa rất nhiều chất khác.  Đó là các chất điện giải như ion natri, kali hay canxi; các chất khí hòa tan như oxy, cacbonic; các hợp chất hữu cơ như vitmin, lipid, glucose, acid amin hay các chất thải chuyển hóa.   Tất cả các thành phần vừa nêu chiếm khoảng 1% thể tích huyết tương.

Vì sao máu có màu đỏ ?

Máu của chúng ta gồm nhiều thành phần, trong đó có một thành phần quan trọng là hồng cầu.  Mỗi tế bào hồng cầu được cấu thành từ hàng triệu phân tử Hemoglobin. Hemoglobin có màu đỏ, từ đó tạo nên màu đỏ của hồng cầu và của máu.

Vì sao máu có mùi tanh ?

Phân tử hemoglobin cấu tạo nên hồng cầu gồm hai thành phần chính là globin và nhân hem, trong đó nhân hem có chứa ion sắt Fe2+.  Mùi tanh của máu do ion Fe2+ gây nên.

Vì sao hồng cầu không có nhân ?

Hồng cầu trưởng thành không có nhân và thiếu rất nhiều bào quan. Điều này làm khoảng không gian bên trong hồng cầu lớn hơn, nhờ đó bên trong hồng cầu sẽ chứa được nhiều hemoglobin, và vận chuyển được nhiều khí oxy hay CO2 hơn.

Đọc thêm:

Domin Võ

Dành ra 12 tiếng/ngày cho công việc tẻ nhạt ở ngân hàng, chỉ khi viết bài cho Mingeek, anh ấy mới thật sự là chính mình. Anh muốn cho mọi người thấy rằng, khoa học không nhàm chán như trong SGK đâu! Nếu các bạn phát hiện sai sót gì trong bài, có thể liên hệ với anh ấy qua Facebook bên dưới. Hoặc nếu bạn muốn trò chuyện về Khoa học, hãy kết bạn luôn nào <3

Related Articles

Back to top button