Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Hồng cầu là gì?

Hồng cầu là một loại tế bào máu màu đỏ, không có nhân, hình đĩa lõm hai mặt – điều này giúp nó có thể thay đổi hình dạng linh hoạt để di chuyển qua những mạch máu nhỏ.  Hồng cầu có vai trò vận chuyển oxy từ phổi, cung cấp cho các mô trong cơ thể, đồng thời vận chuyển khí carbonic – sản phẩm thải từ mô về phổi để thải ra ngoài.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu
Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Cấu tạo hồng cầu

Màng tế bào của hồng cầu vừa chắc khỏe vừa linh hoạt, cho phép chúng biến dạng mà không bị vỡ khi chúng lách qua các mao mạch hẹp.  Hồng cầu không có nhân và các bào quan khác, nên chúng không thể sinh sản cũng như không thể thực hiện các hoạt động trao đổi chất.

Tế bào chất của hồng cầu có chứa hàng triệu phân tử Hemoglobin – một loại protein gồm 4 chuỗi globin (2 chuỗi α, 2 chuỗi β) và 4 nhân Heme, mỗi nhân Hem có chứa một ion Fe2+.  Ion Fe2+ có thể gắn với O2, trong khi gốc NH2 của globin gắn được với CO2.  Nhờ đó mà hemoglobin giúp vận chuyển O2 và CO2 đến những nơi cần đến.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Đời sống hồng cầu

Hồng cầu được tạo ở tủy xương, từ tế bào gốc tạo máu qua nhiều lần biến đổi thành hồng cầu trưởng thành.  Sau khi trưởng thành, hồng cầu lưu thông trong máu trong khoảng 120 ngày, dần dần nó sẽ già đi và cuối cùng bị tiêu hủy ở lách.

Kháng nguyên nhóm máu

Trên màng của hồng cầu có rất nhiều protein có tên là kháng nguyên nhóm máu, các protein này quy định nên nhóm máu của mỗi người, ví dụ người mang kháng nguyên A có nhóm máu A, người mang kháng nguyên B có nhóm máu B…

Hồng cầu tổng hợp năng lượng từ đâu ?

Các tế bào đều cần năng lượng để hoạt động, đa phần chúng có thể tự tạo năng lượng từ glucose và oxy.  Quá trình tổng hợp năng lượng diễn ra ở một bào quan có tên là ty thể. Tuy nhiên tế bào hồng cầu không có ty thể, vậy chúng tổng hợp năng lượng từ đâu ?

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Do không có ty thể, nên hồng cầu không sử dụng lượng oxy mà nó vận chuyển để tổng hợp năng lượng.  Thay vào đó, nó tổng hợp nên phân tử ATP năng lượng chủ yếu thông qua quá trình đường phân, trong đó phân tử đường glucose (6 cacbon) tạo ra hai phân tử pyruvat (3 cacbon).  Quá trình này mang lại 2 ATP cho mỗi phân tử glucose, khá ít nhưng đủ để hỗ trợ nhu cầu năng lượng của hồng cầu.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Ngoài ra, con đường pento phosphat cũng đóng vai trò quan trọng trong tế bào hồng cầu, tuy nhiên nguồn năng lượng chính vẫn lấy từ quá trình đường phân.  

Hemoglobin là gì ?

Hemoglobin là một phân tử protein có màu đỏ, cấu tạo nên hồng cầu.  Màu sắc của hemoglobin tạo nên màu đỏ của hồng cầu và của máu nên nó còn được gọi là huyết sắc tố, nghĩa là sắc màu của máu.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Cấu tạo Hồng cầu

Hemoglobin gồm 4 chuỗi globin (2 chuỗi α và 2 chuỗi β).  Mỗi chuỗi globin có một nhóm hem gắn vào, do đó mỗi Hemoglobin có 4 nhóm hem.  Như vậy, tên gọi hemoglobin thực chất bắt nguồn từ hai thành phần cấu tạo nên nó là hem và globin.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Mỗi nhóm hem gồm 1 cấu trúc có tên vòng porphyrin và 1 ion sắt Fe2+ ở trung tâm của vòng.   

Chức năng

Không chỉ tạo nên màu sắc của máu, Hemoglobin còn giúp vận chuyển O2 mà nó tiếp nhận từ phổi đến các mô, đồng thời vận chuyển CO2 – sản phẩm thải của mô về phổi để thải ra ngoài.  Cụ thể ion Fe2+ trong nhân hem là nơi gắn với O2, trong khi gốc –NH2 của globin là nơi gắn với CO2.   

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu
  1. Tại phổi, Hemoglobin trong hồng cầu sẽ nhận oxy từ phế nang, theo máu động mạch đến cung cấp cho các mô.
  2. Đồng thời, hemoglobin nhận lại CO2, theo máu tĩnh mạch về phổi, giải phóng CO2 vào phế nang để cơ thể tống ra ngoài qua động tác thở ra.

Vòng đời của hồng cầu

Chu trình chuyển hóa bilirubin

Các tế bào hồng cầu chỉ sống được khoảng 120 ngày vì màng tế bào dần bị bào mòn khi di chuyển trong máu, cuối cùng chúng sẽ bị vỡ và được loại bỏ khỏi hệ tuần hoàn.  Các đại thực bào ở lách hay tủy xương sẽ ăn các hồng cầu già, giải phóng ra các hemoglobin. Các quá trình sau đó xảy ra như sau:

1. Hemoglobin (từ hồng cầu vỡ) tách thành heme và globin.  Globin sẽ phân hủy thành các axit amin làm nguyên liệu cho cơ thể tổng hợp nên các protein mới.

2. Hem tách thành sắt (Fe) và phần không chứa sắt có tên là Biliverdin.  Sắt sẽ được vận chuyển đến gan để dự trữ và sử dụng khi cần.

3. Bilivedin có màu xanh lá cây, thoái hóa thành bilirubin ở dạng tự do có màu vàng.

4. Bilirubin tự do vào máu và được vận chuyển đến gan.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

5. Tại gan, các tế bào gan kết hợp bilirubin tự do với axit glucuronic tạo thành bilirubin liên hợp.  Sau đó chúng tiết bilirunbin liên hợp vào mật, rồi xuống ruột non và ruột già.

6. Ở ruột già, vi khuẩn đường ruột chuyển bilirubin thành urobilinogen.

7. Hầu hết urobilinogen được bài tiết trong phân dưới dạng stercobilin (có màu nâu), tạo nên màu sắc đặc trưng cho phân.

8. Một số urobilinogen được hấp thụ trở lại vào máu, chuyển thành urobilin (có màu vàng) và được bài tiết ra ngoài qua nước tiểu.

Hồng cầu là gì? Định nghĩa, cấu tạo, phân loại và chức năng của hồng cầu

Đọc thêm:

Domin Võ

Dành ra 12 tiếng/ngày cho công việc tẻ nhạt ở ngân hàng, chỉ khi viết bài cho Mingeek, anh ấy mới thật sự là chính mình. Anh muốn cho mọi người thấy rằng, khoa học không nhàm chán như trong SGK đâu! Nếu các bạn phát hiện sai sót gì trong bài, có thể liên hệ với anh ấy qua Facebook bên dưới. Hoặc nếu bạn muốn trò chuyện về Khoa học, hãy kết bạn luôn nào <3

Related Articles

Back to top button

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker