Tiểu sử Nhà Khoa học: Edmond Halley – Dự đoán thành công quỹ đạo và quy luật của Sao chổi Halley

Giới thiệu

Edmond (hay Edmund) Halley là một nhà khoa học người Anh nổi tiếng với việc dự đoán quỹ đạo của sao chổi mang tên ông – Sao chổi Halley. Mặc dù ông được nhớ đến như một nhà Thiên văn học, ông cũng có những khám phá quan trọng trong các lĩnh vực Địa vật lý, Toán học, Khí tượng học và Vật lý.

Con đường của một Học giả trẻ

Halley được sinh ra vào ngày 8 tháng 11 năm 1656, tại Haggerston, Shoreditch, London, Anh. Cha của ông là một người làm xà phòng, sở hữu một cơ ngơi ăn nên làm ra vào lúc bấy giờ. Halley được dạy kèm riêng tại nhà trước khi vào trường St. Paul, nơi ông thể hiện tài năng xuất sắc trong Toán học và Thiên văn học.

Halley vào Queen’s College, Oxford, vào năm 1673, khi anh 17 tuổi. Ông mang theo một bộ sưu tập các dụng cụ Thiên văn do cha ông mua. Khi còn là sinh viên năm cuối, anh trở thành người bảo hộ của John Flamsteed, Nhà thiên văn Hoàng gia. Halley đã thực hiện các quan sát quan trọng tại Oxford, bao gồm cả sự xuất hiện của Sao Hỏa, mặt trăng và các bài báo được công bố về hệ Mặt trời và các vết đen Mặt trời.

Nhà thiên văn học trẻ tuổi đã từ bỏ nghiên cứu của mình vào năm 1676 và đi thuyền đến St. Helena ở Nam Đại Tây Dương, nơi ông đã liệt kê 341 ngôi sao ở Nam bán cầu và phát hiện ra một cụm sao ở Centaurus.

Ông cũng đã thực hiện quan sát đầu tiên về quá cảnh của Sao Thủy và nhận ra rằng một quá trình tương tự của Sao Kim có thể được sử dụng để đo kích thước của Hệ Mặt trời. Trong chuyến đi, ông cũng cải thiện hệ thống liên kết và ghi lại các quan sát về đại dương và bầu khí quyển.

Danh tiếng lan xa

Halley đã xuất bản danh mục các sao được phát hiện vào năm 1678. Danh tiếng của nhà Thiên văn học bắt đầu được truyền đi khắp nơi. Đến nỗi Vua Charles II ra lệnh rằng Oxford cấp cho Halley bằng Thạc sĩ Nghệ thuật. Halley cũng được bầu là một thành viên của Hiệp hội Hoàng gia. Ở tuổi 22, anh là một trong những thành viên trẻ nhất của nhóm khoa học danh tiếng.

Trong vài năm tiếp theo, Halley đi du lịch và tiếp tục quan sát khoa học. Ông quan sát một sao chổi ở Paris vào năm 1680 và làm việc với Giovanni Cassini để xác định quỹ đạo của nó. Năm 1684, Halley, cùng với các thành viên Hiệp hội Hoàng gia Christopher Wren và Robert Hooke, đã đến thăm Isaac Newton để thảo luận về các lý thuyết về chuyển động hành tinh.

Newton đã cho họ thấy những tính toán của mình. Halley đã thuyết phục Newton mở rộng nghiên cứu của mình và cho phép anh ta chỉnh sửa tác phẩm. Halley đã thanh toán tất cả các chi phí, tự sửa chữa các bằng chứng và mang “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” (“Nguyên tắc toán học của triết học tự nhiên”, thường được gọi là “Nguyên tắc”) để in vào năm 1687.

Halley làm việc cho Hội Hoàng gia trong một vài năm. Ông đã chỉnh sửa tạp chí của Hiệp hội, “Giao dịch triết học”, xuất bản một số bảng tính toán đầu tiên trên thế giới và xuất bản bản đồ thế giới cho thấy những cơn gió thịnh hành trên các đại dương – nói cách khác, biểu đồ khí tượng đầu tiên.

Năm 1698, ông chỉ huy một tàu hải quân Anh trong một cuộc thám hiểm khoa học. Trong hai chuyến đi, Halley đã thực hiện các phép đo la bàn ở Nam Đại Tây Dương và xác định kinh độ và vĩ độ chính xác của các cảng của mình. Ông cũng nghiên cứu sự biến đổi giữa Bắc từ và Bắc thật. Sau chuyến đi thứ hai, ông đã xuất bản một bản đồ hiển thị các đường đẳng, hoặc các điểm có giá trị bằng nhau của độ lệch.

Danh tiếng lưu danh mãi mãi

Năm 1704, Halley được bổ nhiệm làm giáo sư hình học Savilian tại Oxford. Tiếp tục công việc của mình trong thiên văn học quan sát, Halley đã xuất bản “Bản tóm tắt của thiên văn học sao chổi” vào năm 1705. Trong tác phẩm này, ông đã cho thấy rằng các sao chổi nhìn thấy 1456, 1531, 1607 và 1682 giống nhau đến mức chúng…chỉ là một sao chổi. Ông dự đoán rằng nó sẽ trở lại vào năm 1758.

Năm 1716, Halley đã nghĩ ra một phương pháp quan sát quá cảnh của sao Kim qua đĩa Mặt trời để xác định khoảng cách của Trái đất với Mặt trời. Ông cũng đề xuất hai loại chuông lặn để khám phá dưới nước. Năm 1718, bằng cách so sánh các vị trí ngôi sao với dữ liệu được ghi lại bởi nhà triết học Hy Lạp Ptolemy, ông đã suy ra chuyển động của các ngôi sao.

Năm 1720, Halley đã thành công rực lửa với tư cách là nhà thiên văn học Hoàng gia. Ông tiếp tục thực hiện các quan sát, chẳng hạn như định thời gian quá cảnh của mặt trăng trên kinh tuyến, mà ông hy vọng cuối cùng sẽ hữu ích trong việc xác định kinh độ trên biển.

Halley mất ngày 14 tháng 1 năm 1742, tại Greenwich, Anh. Đúng 16 năm sau ngày mất, sao chổi mà ông dự đoán đã xuất hiện. Về sau, sao chổi này được đặt tên Halley để vinh danh ông.

Domin Võ

Dành ra 12 tiếng/ngày cho công việc tẻ nhạt ở công tỷ, chỉ khi viết bài cho Mingeek, anh ấy mới thật sự là chính mình. Anh muốn cho mọi người thấy rằng, khoa học không nhàm chán như trong SGK đâu!

Related Articles

Back to top button

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker